Medium4

Teskt: Laurens Krekels

Zo’n anderhalf miljoen mensen kijken elke avond naar het achtuurjournaal. Het is het belangrijkste nieuwsprogramma van de NOS. Maar in wat voor een omgeving dit programma tot stand komt en hoe het er achter de schermen aan toe gaat, dat weten de meeste kijkers niet. Laurens Krekels loopt voor Medium een dagje mee met Jeroen Overbeek, presentator van het NOS Journaal.

Een rondleiding van een nieuwslezer zelf, beter kan haast niet. Jeroen offert zijn vrije zondagmiddag op om mij te vertellen over zijn werk. Niet dat hij dat erg vindt, want hij maakt graag jonge mensen enthousiast voor het journalistieke vak. Het Videocentrum waar het journaal wordt uitgezonden, ligt in het Mediapark in Hilversum Noord.

24-uurs nieuwsfabriek
Jeroen laat me gelijk het hart van de organisatie zien: de redactievloer. Hier komt het nieuws binnen via de binnen- en buitenlandredacties. Ter plekke wordt het geselecteerd en verwerkt tot informatie voor in de tv- en radio-uitzendingen en voor op teletekst en internet. Het valt me op dat er veel lege bureaus zijn. Normaal zie je overdag achter de schouders van de nieuwslezer een drukbezette redactie aan het werk. “Op zondag is het meestal rustig,”legt Jeroen uit. “Er is dan weinig nieuws en minder uitzendingen dan doordeweeks.” Op werkdagen is er elk uur een nieuwe uitzending vanaf zeven uur ’s ochtends tot vijf uur ’s avonds, met tussendoor de herhalingen van de laatst uitgezonden editie. Het betekent niet dat er nu helemaal niemand aan het werk is. “De redactie is 24 uur per dag, 7 dagen per week en 365 dagen per jaar bemand. We hebben ochtend-, dag-, avond- en nachtploegen die elkaar voor radio, televisie, teletekst en internet aflossen en opvolgen. Wel is het zo dat de televisieredactie al om 4 uur ’s nachts begint met selecteren, schrijven en monteren. Dan wordt de eerste live uitzending van 7 uur met een klein team hard werkende mensen gemaakt. En het NOS Radio 1 Journaal – dat om 6 uur begint – wordt al de avond daarvoor en nacht voorbereid, door mensen die ook de bulletins op de hele en halve uren verzorgen. Hectisch is het nooit. Bij groot en breaking news handelt iedereen snel, geconcentreerd en adequaat. Geen geren, geschreeuw of paniek.” En er is altijd de mogelijkheid om tussen de medewerkers op de nieuwsvloer te communiceren door middel van eenregelige berichtjes (Psi Messenger). Jeroen zal dan ook nooit hijgend in een uitzending verschijnen: “Het is een kwestie van deadlines in de gaten houden, tijdbuffers inbouwen en vooruitdenken.”
Jeroen wijst me op twee grafici van de Paintbox die bezig zijn met het bewerken van een afbeelding op de computer. Deze infographics (kaartjes, animaties, grafieken en plaatjes) verschijnen op een scherm schuin achter de presentator. In dit geval gaat het om een afbeelding met de kampioensschaal voor de landstitel waarvoor op dit moment wordt gevoetbald. De afbeelding is van vorig jaar, maar ze hoeven alleen het jaartal op de schaal te veranderen en nog even de uitslag af te wachten.

Multimediaal
“Bij de NOS wordt multimediaal gewerkt,” vertelt Jeroen verder. De verschillende afdelingen, zoals radio en televisie, werken namelijk onderling samen. Dit multimediale aspect geldt ook voor Jeroen zelf. Zo is hij redacteur-presentator voor radio en tv, internetverslaggever-coach voor NOS Headlines, beoordeelt hij hogeschoolexamens, geeft gastcolleges journalistiek en traint rtv-collega’s. En voor het verslag van grote evenementen is hij ook beschikbaar. De laatste jaren verslaat hij bijvoorbeeld de dodenherdenking op de Dam. “Iedere dag schrijf en herschrijf ik teksten, denk mee over de volgorde en opbouw van uitzendingen en gesprekken, maak montages, en werk met verschillende journaal-formats. En als er groot nieuws is, dan word ik de zender opgestuurd, en moet ik improviseren.” Sinds 2004 heeft het Journaal een eigen website waarop het laatste nieuws terug te vinden is, maar de site biedt ook achtergronden, mogelijkheden tot podcasting en je kunt er de uitzendingen van het televisiejournaal en het Radio 1 Journaal van die dag terugzien en beluisteren. Via de site kun je ook meedoen aan de wekelijkse videochat op vrijdag waarbij vaak interessante gasten in de studio worden uitgenodigd. Nieuw zijn ook de weblogs van zowel correspondenten in buitenland als binnenland, maar ook van presentatoren en de hoofdredactie. De NOS zet hoog in: “Hoofdredactie en directie leggen verantwoording af. De NOS wil een dialoog met u.” Zo kun je reageren op de weblogs en krijg je vrijwel altijd een antwoord van de blogger zelf.

Studio 10
Terwijl we verder lopen komen we presentator Herman van der Zandt tegen met collega-redacteuren die zich voor bereiden op de uitzending van vier uur. “Als we opschieten kunnen we daar live vanuit de regie bij zijn”, zegt Jeroen. Voor de ochtend- en middaguitzendingen en de late uitzending wordt gebruik gemaakt van een studio op de redactievloer: studio 10. Nu nog leeg en zonder decorverlichting. Jeroen vertelt over de verschillende cameraposities en de autocue. “Al het camerawerk gaat hier automatisch. Deze worden bediend met een joystick door de operationeel technicus in de regiekamer. Ook kunnen we in deze studio de tekst van de autocue zelf bedienen door een pedaal onder de tafel.”, legt Jeroen uit. Als je het pedaaltje intrapt, gaat de tekst op de display sneller voorbij. Op tv zie je het niet, maar in de tafel zelf zit ook nog een scherm. Hiermee kan de presentator zijn eigen autocuetekst aanpassen tijdens de uitzending. Soms komt er op het moment van de uitzending belangrijk nieuws binnen. De regisseur meldt dit dan via het oortje van de presentator. Vaak is er dan nog geen beeldmateriaal beschikbaar, maar is het nieuws belangrijk genoeg om er in ieder geval over te berichten.

Live
Ik ben natuurlijk ook erg benieuwd naar studio 8 van het achtuurjournaal. De studio voor de meeste avonduitzendingen wordt gedeeld met collega’s van het NOS Jeugdjournaal en NOVA. Net als in studio 10 schijnt hier tl-verlichting, want de eerste uitzending vanuit deze studio is pas om 20.00 uur. Het decor van NOVA staat op een ronde verhoging. Het glaasje water van de presentator van de vorige avond staat nog half leeg op tafel. Aan de achterkant bevindt zich de studio van het NOS Jeugdjournaal. Vandaar de ronde verhoging; deze kan automatisch gedraaid worden. Jeroen laat de plaats van de weerman of –vrouw zien. Deze staat schuin achter de journaalpresentator. Dit is altijd goed te zien in het shot aan het eind van het achtuurjournaal als de nieuwslezer zich naar bijvoorbeeld Erwin Kroll toedraait. De autocue kan in deze studio niet zelf bediend worden. “De autocue wordt gedraaid door studenten die hier stagelopen of het als bijbaantje hebben. Maar vergis je niet: dat is moeilijker dan je denkt.” Ook kijken we snel in studio 7 van Studio Sport. Hier brandt wel al de decorverlichting, want elk moment kan bekend worden wie vandaag landskampioen wordt. Het is bijna 16.00 uur en dus gaan we richting de regieruimte van studio 10. Van hieruit wordt ook het NOS Journaal op 3 gepresenteerd. Op de grond zijn stukjes tape geplakt voor de positie van de camera en presentator. Jeroen vertelt me wie er op dit moment in de regieruimte aan het werk zijn: “de eindredacteur, regisseur, regieassistent, geluidsman, operationeel technicus voor de onbemande joy-stickcamera’s en het licht en de ondertitelaar. De kleinst mogelijke uitzendploeg voor een live 5 minuten NOS Journaal, waarbij bijna iedereen meerdere taken uitvoert. Efficiënter kan niet.” Een paar seconden voor 16.00 uur doet Herman nog snel even zijn haren goed en schraapt z’n stem, dan begint de leader. Jeroen zegt dat ik vooral op de communicatie tussen de nieuwslezer en de regisseur moet letten, tijdens een item bespreken ze nog bepaalde zaken waar wij als kijker niks van merken.

Finale
“Over iets meer dan tien minuten moet bekend zijn waar vanavond het kampioensfeest te vieren is”, zegt Herman tegen het einde van de uitzending. Jeroen stelt voor om nog even bij NOS Langs de Lijn te kijken om de uitslag te horen. In de radiostudio hangt een enorme spanning. Govert van Brakel en Tom van ’t Hek presenteren zoals iedere zondagmiddag. Als een verslaggever van de wedstrijd meedeelt dat Eindhoven de nieuwe voetbalhoofdstad van Nederland is, ontstaat er lichte opschudding in de studio. Zo te horen zijn er geen PSV-fans aanwezig. Buiten het Videocentrum vraagt Jeroen me ter afsluiting wat ik van deze dag vond. Als nieuwsjunkie is het echt heel bijzonder om mee te mogen lopen met een bekende en professionele journalist van het NOS Journaal. Achter de schermen, dat wel, maar wie weet over een aantal jaren…

Meer weten?
Kijk op www.nos.nl en doe mee met de chat, lees een interessante weblog of houd het laatste nieuws in de gaten.